Türkiye ekonomisinin şekillenmesinde dört büyük kent olan İstanbul, Ankara, İzmir ve Bursa’nın ekonomik dinamikleri önemli bir rol oynuyor. Her bir şehir kendi uzmanlık alanında ülke ekonomisinin lokomotifi olarak öne çıkarken, sanayi, ticaret, hizmet sektörü ve yenilenebilir enerji gibi alanlardaki başarıları ile Türkiye’nin sürdürülebilir kalkınma hedeflerine katkı sağlıyor.
Türkiye’nin dört büyük şehri olan İstanbul, Ankara, İzmir ve Bursa, sundukları ekonomik çeşitlilik ve katma değer ile Türkiye’nin kalkınma hedeflerine ulaşmasında büyük bir rol oynuyor. İstanbul’un finans merkezi kimliği, Ankara’nın kamu yatırımları ve savunma sanayi projeleri, İzmir’in yeşil enerji ve tarımdaki sürdürülebilirlik çabaları ve Bursa’nın sanayi üretimindeki gücü, Türkiye ekonomisini destekleyen unsurlar olarak öne çıkıyor. Düşük enflasyon ortamı ve sürdürülebilir büyüme hedefleri doğrultusunda bu dört şehir, Türkiye’nin küresel ekonomideki rekabet gücünü artırma hedefinin önemli destekçileri olmaya devam edecek.
Ekonominin Kalbi ve Finans Merkezi İstanbul
Türkiye’nin en büyük metropolü olan İstanbul, ülkenin ekonomik ve finansal merkezi olarak ön planda. 2022 yılı itibarıyla, Türkiye’nin Gayri Safi Yurt İçi Hasılası (GSYH)’nın %30,4’ünü karşılayarak 564 milyar 280 milyon TL’lik ekonomik katkı sunan İstanbul, finans merkezi kimliği ve hizmet sektöründeki güçlü yapısıyla Türkiye’nin ekonomisini yönlendiriyor. İhracatta üstlendiği kritik rol ve lojistik konumuyla da ülke ekonomisinin dışa açılan kapısı olarak önem taşıyor. İstanbul Finans Merkezi ve fintech alanındaki gelişmeler ise şehrin küresel rekabet gücünü daha da artırıyor.
8500 yıllık köklü tarihiyle Asya ve Avrupa’yı birleştiren İstanbul, Türkiye’nin en büyük ekonomi ve nüfus merkezi olarak öne çıkıyor. Roma, Bizans ve Osmanlı İmparatorluğu’na başkentlik yapmış bu şehir, Ayasofya, Topkapı Sarayı ve Sultanahmet Camii gibi sembol yapılarıyla kültürel mirasını korurken, Türkiye Cumhuriyeti’nin de ekonomik başkenti konumunda. İstanbul, farklı medeniyetlerin izlerini taşıyan tarihi yapıları ve doğal güzellikleriyle kültür ve turizmde de önemli bir yere sahip.
Türkiye ekonomisinin yaklaşık %30’unu karşılayan İstanbul, sanayi ve ticaretteki güçlü yapısıyla ülke ekonomisine yön veriyor. Türkiye’nin büyüme hedeflerine en büyük katkıyı sağlayan şehir, İstanbul Havalimanı ve Osmangazi Köprüsü gibi mega projelerle küresel alanda da dikkat çekiyor. Genç nüfusu ve yoğun iş gücü ile İstanbul, Türkiye’nin sanayi ve üretim üssü olarak büyüme potansiyelini sürdürüyor.
İstanbul’da istihdam artışı dikkat çekiyor
2023 yılı verilerine göre; İstanbul’daki işsizlik oranı %8,9’a gerilerken, istihdam oranı %51,9’a yükseldi. İş gücüne katılım sayısı 7 milyon 207 bin kişiye ulaşarak önceki yıllara göre artış kaydetti. Kadın istihdam oranının %34,9 ile Türkiye ortalamasının üzerinde olduğu İstanbul’da, 6 milyon 569 bin kişi istihdam ediliyor. Bu rakamlar, İstanbul’un iş gücü piyasasında güçlü bir büyüme yaşadığını gösteriyor.
İstanbul sanayisinde yükseliş
İstanbul sanayi sektörü de büyüme kaydediyor. 2023’te İstanbul’daki sanayi kuruluşu sayısı 23.896’ya yükselirken, organize sanayi bölgelerinde çalışan sayısı 369 bine çıktı. Şehirdeki küçük sanayi sitelerinde ise %6,63’lük bir istihdam artışı yaşandı. İstanbul’un sanayi gücünü korumasında organize sanayi bölgeleri önemli bir rol oynuyor.
İstanbul’un dış ticaret gücü
Türkiye’nin toplam ihracatının %48 ile %53’ünü gerçekleştiren İstanbul, 2023 yılında 127 milyar dolarlık ihracat hacmine ulaştı. İthalatta ise şehir, %49 ile %58 arası bir paya sahip. İstanbul’un dış ticaretteki bu güçlü performansı, şehrin ekonomik dinamizmini artırmaya devam ediyor.
Turizmin yükselen merkezi
İstanbul, turizmde de yükselen bir değer. 2023 yılında 17 milyondan fazla yabancı turist ağırlayan şehir, Rusya, Almanya, ABD ve İngiltere gibi ülkelerden yoğun ilgi gördü. Turizm tesislerinde %23,85 oranında artış yaşanırken, yeme-içme ve eğlence tesislerinin sayısı da artmaya devam etti. Şehir, sağlık, kültür ve kış turizmi olanaklarıyla dört mevsim boyunca turist çekme kapasitesine sahip.
İstanbul’un nüfusu düştü, işgücü katılımı arttı
2023 itibarıyla İstanbul’un nüfusu 15 milyon 655 bine gerilerken, nüfus yoğunluğu 3 bin 13 kişi/km2 olarak kaydedildi. Bu düşüşe rağmen iş gücüne katılım oranındaki artış, İstanbul’un ekonomik olarak büyüme potansiyelini koruduğunu gösteriyor.
GSYİH ve ekonomik büyüme
İstanbul, Türkiye’nin Gayri Safi Yurt İçi Hasılası (GSYİH) açısından %30,3’lük bir paya sahip. Kişi başına düşen GSYİH açısından da Türkiye ortalamasının %52 üzerinde yer alan İstanbul, ekonomik büyüme potansiyelini yüksek seviyede tutuyor. Şehrin toplam ekonomik gücü, Türkiye’nin büyüme hedeflerine katkı sağlamaya devam ediyor.
İstanbul, sahip olduğu tarih, kültür ve ekonomik güçle Türkiye’nin lokomotifi olarak ön plana çıkıyor.
Kamu ve Savunma Sanayisinin Kalbi Ankara
Başkent Ankara, kamu yönetimi ve savunma sanayisindeki güçlü konumu ile Türkiye ekonomisine katkı sağlıyor. 329 milyar 810 milyon TL’lik GSYH ile ülke ekonomisinin %8,9’unu karşılayan Ankara, özellikle savunma sanayisinde yerlilik oranını artırmaya yönelik projeler ile dikkat çekiyor. Ayrıca üniversiteler ve araştırma merkezleri sayesinde, AR-GE ve teknoloji geliştirme alanında Ankara’nın önemi her geçen gün artıyor. Savunma sanayisinde yapılan yüksek teknolojili üretimler ise hem iç pazara hem de dış pazarlara sunuluyor, bu da Türkiye’nin dış ticaret dengesine olumlu katkı sağlıyor.
Ankara ihracatta tarihi rekor kırdı
Ankara, 2023 yılında 11,5 milyar doları aşan ihracat hacmiyle Türkiye genelinde beşinci sıraya yükseldi. 2019 yılında da beşinci sırada yer alan Ankara, pandemi ve Rusya-Ukrayna savaşı gibi küresel krizlerin etkisiyle sıralamada gerilemişti. Ancak 2022’de 9,3 milyar dolar ihracat hacmine ulaşarak konumunu koruyan Ankara, 2023’te kaydedilen bu büyük artışla dikkat çekti. Böylelikle Ankaralı ihracatçılar 2023 yılında hem rakam hem de performans açısından büyük bir başarıya imza atmış oldu. Ankara’nın ihracatında öne çıkan sektörler arasında kimyevi maddeler ve mamulleri, makine ve aksamları, otomotiv, madencilik ürünleri, elektrik-elektronik ve çelik sektörü bulunuyor. Ankara’dan en fazla ihracat yapılan ülke ABD olurken, onu Çin ve Almanya takip ediyor.
Teknoloji ve katma değer üretimiyle öne çıkıyor
Ankara, ithalat ve ihracat dengesinde önemli bir role sahip. 2023 yılında 17,7 milyar dolar ithalat yapan Ankara, 12,3 milyar dolar ihracat gerçekleştirdi. Kimya, metal yapı malzemeleri ve hava-uzay araçları gibi sektörlerde gelişim gösteren başkentin ihracatındaki yüksek teknolojili ürün payı da artış gösterdi.
Savunma ve yüksek teknoloji sektörlerinde ilerliyor
Ankara, savunma sanayi, yüksek teknoloji ve start-up ekosistemindeki gelişmeler sayesinde dış ticaret açığını azaltarak ülke ekonomisine katkısını sağlamayı sürdürüyor. Özellikle Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) gibi firmalar, havacılık ve uzay teknolojilerinde faaliyet göstererek Ankara’yı sektörde öne çıkarıyor.
Yaşam kalitesiyle dikkat çekiyor Yaşam kalitesinde de önemli bir yere sahip olan Ankara, 2023 yılında satın alma gücü, yaşam maliyeti ve trafik endekslerinde Avrupa’nın başkentlerini geride bırakarak dikkat çekti. Kişi başına düşen gelirde de yüksek bir orana ulaşan Ankara, Türkiye genelinde ikinci sırada yer aldı.
Liman Kenti ve Yeşil Enerjinin Öncüsü İzmir
Türkiye’nin liman kenti İzmir, dış ticaretteki stratejik rolü ve tarım sektörü ile öne çıkıyor. Türkiye’nin toplam ihracatına %13,6 katkı sağlayan İzmir, 2023 yılında 34,8 milyar dolar ihracat gerçekleştirmiş olsa da bir önceki yıla kıyasla 300 milyon dolarlık bir düşüş yaşandığı görülüyor. Tarım ve gıda sanayisi ile hem iç tüketime hem de ihracata yönelik önemli bir üretim merkezi olarak öne çıkan İzmir, aynı zamanda rüzgar enerjisindeki yatırımlarıyla Türkiye’nin yenilenebilir enerji kapasitesini artırıyor. Enerji maliyetlerini düşürme ve sanayinin sürdürülebilir büyüme hedefini destekleme açısından İzmir, yeşil ekonomi çabalarının merkezinde yer alıyor.
Yerli ve yabancı yatırımcılar için cazip fırsatlar sunuyor
İzmir, tarih boyunca korunaklı limanı, elverişli iklimi ve stratejik ulaşım yolları sayesinde Akdeniz’in en önemli ticaret kentleri arasında yerini almayı başarmıştır. “Doğunun en batısı, batının en doğusu” olarak tanımlanan İzmir; çok yönlü sektör yapısı, ihracat kapasitesi ve yerli-yabancı yatırımcılar için sunduğu cazip ortamla dikkat çekiyor. Cumhuriyetin ilk yıllarında İzmir İktisat Kongresi’ne ev sahipliği yapan ve Türkiye’nin ilk uluslararası fuarının doğduğu kent olarak İzmir, bugün de ekonomik ve ticari alanda önemli bir potansiyele sahip.
İzmir ekonomisinde öne çıkan sektörler arasında petrol ve kimyasal ürünler, metal, tekstil, makine ve otomotiv sanayisi, gıda ve tütün sanayisi yer alıyor. Tarım ve hayvancılık sektörlerinde ise pamuk, üzüm, zeytin, incir, tütün, sebze-meyve gibi ürünler ön planda.
Kentteki dış ticaret hacmi 60,7 milyar dolara ulaşırken, 2024 yılı Ocak-Mart dönemi verilerine göre İzmir, 4,3 milyar dolar ihracat ve 3,1 milyar dolar ithalat gerçekleştirerek dış ticaret fazlası vermeye devam etti. İzmir ayrıca, Türkiye genelinde yapılan her 10 dış ticaret işleminden birini karşılayan bir konumda bulunuyor. 2024 yılında İzmir’de 9’u uluslararası olmak üzere toplam 43 fuar düzenleniyor. Özellikle Marble İzmir Fuarı ve IF Wedding Fashion gibi etkinlikler, İzmir’in küresel ticaret arenasındaki yerini pekiştiriyor.
İzmir’de ayrıca 17 Organize Sanayi Bölgesi, 5 teknoloji geliştirme bölgesi, 4 serbest bölge ve 3 endüstri bölgesi bulunuyor. Serbest bölgeler içerisinde öne çıkan Ege Serbest Bölgesi, 1985’ten bu yana ekonomik katkı sağlıyor. Mart 2024’te Bergama’da açılan Batı Anadolu Serbest Bölgesi (BASBAŞ) ise tam kapasiteye ulaştığında yıllık 4 milyar dolarlık ticaret hacmi ve 20 bin kişilik istihdam yaratmayı hedefliyor. Öte yandan, Nisan 2024’te resmi kararla kurulan Kuzey İzmir Teknoloji Geliştirme Bölgesi, kentteki dijital dönüşüm ve nitelikli iş gücüne katkı sunmayı amaçlıyor.
Avrupa’nın ilk 10 büyük şehri arasında yer alıyor
İzmir’in doğrudan yabancı yatırımlar konusunda cazip bir merkez haline geldiği de vurgulanmakta. fDi Intelligence’in “Geleceğin Avrupa Şehirleri ve Bölgeleri 2024” raporuna göre İzmir, Doğrudan Yabancı Yatırımlar Stratejisi ve Maliyet Etkinliği kategorilerinde Avrupa’nın ilk 10 büyük şehri arasında yer aldı. Türkiye genelindeki işsizlik oranı %9,4 iken, İzmir’in işsizlik oranı ise %11,4 olarak kaydedildi. İzmir ekonomisinde hizmet ve sanayi sektörü öne çıkarken, tarım sektöründeki istihdam payı düşüş gösterdi. Kişi başına milli gelir bakımından ise İzmir, Türkiye genelinde beşinci sırada bulunuyor.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun 2022 yılı verilerine göre İzmir, 972 milyar TL’lik Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYİH) ile Türkiye ekonomisine en çok katkı veren üçüncü il olarak kaydedildi. İzmir’de kişi başına milli gelir pandemi sonrası dönemde yükselerek 13.201 dolara ulaştı, ancak 2013 yılındaki 14.450 dolarlık zirvenin altında kalmaya devam ediyor.
Son olarak, İzmir yenilenebilir enerji alanında da önemli bir konuma sahip. Türkiye’nin ilk denizüstü rüzgâr ölçüm direği, Nisan 2024’te Aliağa’da kuruldu. İzmir, bu potansiyeliyle gelecekte denizüstü rüzgâr santrallerine ev sahipliği yapmaya hazırlanıyor.
Otomotiv ve Tekstilin Üretim Üssü Bursa
Türkiye’nin otomotiv ve tekstil sektöründeki üretim üssü Bursa, 2022 yılı itibarıyla özellikle otomotiv sanayisinde gerçekleştirdiği üretimle dikkat çekiyor. Yerli otomotiv projeleri ve ihracata yönelik tekstil ürünleri ile Bursa, Türkiye’nin sanayi üretiminde kritik bir role sahip. Sanayi bölgelerinde teknolojiye odaklı üretim projeleri ve dijitalleşmeye yönelik yatırımlar, kentin sanayi ve teknoloji anlamında kalkınmasına katkı sağlıyor. İstihdam yaratma kapasitesi yüksek olan Bursa, aynı zamanda Türkiye’nin küresel ticaretteki rekabet gücünü artırmada önemli bir üs konumunda.
İhracatta üçüncü sırada
TİM verilerine göre, Bursa 2023 yılında 16,2 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirerek Türkiye’nin toplam ihracatında yüzde 6,33’lük bir pay elde etti. İstanbul ve Kocaeli’nin ardından üçüncü sırada yer alan şehir, 198 ülkeye ihracat yaparak geniş bir pazar ağı oluşturdu. Otomotiv, hazır giyim ve makine sektörleri Bursa’nın ihracatında başı çekerken, kimyevi maddeler, mobilya, çelik ve demir gibi sektörlerde de yüksek hacimli ihracat gerçekleştiriyor. Bursa, 2023 yılında en fazla ihracatı 2,4 milyar dolar ile Almanya’ya yaparken, onu 1,9 milyar dolar ile Fransa ve 1,2 milyar dolar ile İtalya izledi.
Yüksek teknoloji ve AR-GE yatırımlarıyla öne çıkıyor
Bursa, 19. yüzyıldan beri sanayi alanında yaptığı yatırımlarla ülke ekonomisine katkı sağlıyor. Tekstil, otomotiv, makine-metal, gıda ve mobilya sektörlerinde değer üreten Bursa, yüksek teknolojili ürünlerin ihracatında da önemli bir yere sahip. Şehirdeki 129 AR-GE merkezi ve 29 tasarım merkeziyle birlikte, patent ve marka başvurularında da Türkiye’nin önde gelen şehirlerinden biri olarak dikkat çekiyor.
Turizmde alternatif çeşitlilik sunuyor
Sanayinin yanı sıra turizm alanında da öne çıkan Bursa, termal tesisleriyle sağlık turizmine katkı sunuyor. Uludağ gibi kış turizmi merkezleri ve doğal güzellikleri ile dört mevsim turizm potansiyeline sahip olan şehir, kültürel mirası ve doğal güzellikleriyle yıl boyunca turist çekmeye devam ediyor.
