Ana içeriğe atla

bridgestone

DEMİR İPEK YOLUNDA FIRSATLAR VE ZORLUKLAR

15.03.2019 - 11:47

Avrupa ile Çin arasında Tarihi İpek Yolunu yeniden canlandırmak, sanayisi, üretimi, ekonomisi farklı olan Batı Avrupa ile dünyanın fabrikası sayılan Çin arasında mevcut olan ve Avrasya coğrafyasından geçen 1 trilyon Euro tutarındaki transit ticaretten pay almak, aynı zamanda bölgenin kalkınmasına katkıda bulunmak amacı ile Kasım 2007 tarihinde temeli atılan
Bakü – Tiflis – Kars Demiryolu, 30 Ekim 2017’de işletmeye açıldı. Hattın işletmeye açılması ile Türkiye - Gürcistan arasında doğrudan demiryolu bağlantısı kurulmuş, Türkiye ile Azerbaycan, Orta Asya, Çin ve Moğolistan arasında kesintisiz bir demiryolu ile Avrupa’nın bu bölgeye ulaşımı sağlanmış oldu. 
BTK Demiryolu projesinin trafik etüdünde, hattın açılması ile birlikte ilk etapta 1 milyon yolcu ve 6,5 milyon ton yük taşıma kapasitesine, 2034 yılında ise 3 milyon yolcu ve 17 milyon ton yük taşıma kapasitesine sahip olacağı belirtilmiş ancak hattın hizmete açılması 1 yılı aşmış olmasına rağmen karşılıklı taşınan yük miktarı 200 bin tonu geçmemiştir. Trafik etüdünün hatalı yapılmış olduğu düşünülemez. Zira, Çin ve Avrupa arasında 240 milyon ton yük bir şekilde taşınıyor. Daha kısa olmasına rağmen, BTK hattı dışındaki koridorlardan taşınıyor. Bunun nedenini araştırmak üzere geçtiğimiz günlerde Kars ve Gürcistan’a gittim. Kars Lojistik merkezi ile Gürcistan / Akhalkelek istasyonunda aktarma tesislerini inceledim. Kazakistan-Türkiye arasında transit taşıma organizatörleri ile ayrıca ithalatçı ve ihracatçı firmalarla görüştüm. Aşağıda değineceğim bu sorunlar bir araya getirilip büyük resme bakıldığında, sanki birden fazla gizli el, bu hattaki yük trafiğini engellemek için işbirliği görünümünde.
Kazakistan, Azerbaycan, Gürcistan gibi CIS ülkelerin demiryolu hat açıklığı, Türkiye ve Avrupa gibi diğer ülkelerin hat açıklığından 85 mm daha geniştir. Geniş hatlarda çalışan vagonlar, aks değiştirmek suretiyle normal hatlara girebilecek şekilde imal edilmiştir. 1435 mm hat açıklığına sahip olan Türk demiryolu, Kars’tan Akhalkelek İstasyonuna kadar uzatılmıştır. CİS ülkelerinden gelen vagonların Türkiye’ye giriş yapabilmelerini sağlamak amacı ile Akhalkelek sınır istasyonuna aks değiştirme tesisleri kurulmuştur. Ancak bu istasyonda normal hatta uygun yeterli aks bulunmaması, vagondan vagona yük aktarması yapılamaması, CIS vagonlarının, gabari açısından Kars’tan ileriye devam edememesi ve TCDD vagonlarının geniş hatta uygun olmaması gibi nedenlerle tam vagon taşımaları 2-3 deneme seferinden ileriye gidememiştir. 
BTK hattının ilk proje çalışmaları sırasında,  Kazakistan bölgesinden gelen vagonların aks değiştirmeden Kars’a kadar gelmeleri,  bunun için Kars-Akhalkelek arası 108 kilometrelik kesimde, 1435 mm normal standartta bir hattın yanında 1520 mm açıklıkta bir geniş hattın yapılması da öngörülmüştü. Normal standart hat yapılmış ve işletmeye açılmıştır. Hemen yanında 2’nci hattın alt yapısı da tamamlanmıştır. Ancak bu altyapı 1520 mm geniş hatta göre değil, 1435 mm açıklıktaki normal hatta göre yapılmıştır. Üst yapısının inşasına henüz başlanmamıştır. Bu alt yapı üzerinde 1520 mm açıklıkta bir üst yapının  inşasının  mümkün olup olmadığı araştırılmış, tüneller 1435 mm normal hatta göre yapılmış olduğundan, bunun mümkün olmadığı anlaşılmıştır. Bu duruma göre, CIS vagonları Kars’a gelemeyecek, aks değiştirerek gelmiş olsa dahi, maliyetinden dolayı tercih edilmeyecektir. 
BTK hattında yük taşımaları Kazakistan Demiryollarının tahsis ettiği konteynerler ile yapılmaktadır. Konteyner taşımalarında ücret tarifesi ne kadar iyileştirilmiş olsa da tahıl gibi dökme yükler için, 68 ton yük taşıyan sızdırmaz tahıl vagonu kadar cazip olmamaktadır.  Bazı Türk ithalatçı firmalar, Kazakistan’dan 20 feet konteynerlerle tahıl getirmeye çalışmış ise de, seyir sırasında  nemden dolayı ürün kalitesinde oluşan bozulmalar, gerek ücret tarifesi,  gerekse dökme yüklerin konteynere doldurma ve  boşaltma zorluğu, gönderici ve alıcıların beklentilerini karşılamaktan uzak kalmıştır.  
Türkiye’den Kazakistan yönüne 40 feet konteynerle daha çok havaleli olan sanayi ürünleri ve demonte halinde fabrika aksamları gitmektedir.20 feet ve 40 feet konteynerlerin tarife ve maliyetten kaynaklanan bu tek yönlü trafiği, 20 feet konteynerlerin Türkiye’de, 40 feet konteynerlerin ise Kazakistan’da  birikmesine neden olmuştur. Bu tek taraflı birikim nedeniyle bir süre sonra yeni göndericilere konteyner tahsis edilmesinde zorlanılmıştır. 
Büyük umutlarla hizmete açılan, BM Avrupa Ekonomik Komisyonu ve Çin tarafından da desteklenen  BTK hattından beklenen faydanın sağlanabilmesi için; Kars ve Akhalkelek yük aktarma tesislerinin işlevini tam yapacak duruma getirilmesi, tam vagon taşımalarının önündeki fiziki ve idari engellerin kaldırılması, CIS vagonlarının aks değiştirmeden Kars Lojistik merkezine kadar gelmesi ve vagondan vagona yük aktarımının bu merkezde yapılması zorunlu görülmektedir.    

dfs

Yukarı