2024 yılı, Türkiye ekonomisi açısından hem zorluklarla hem de yeni fırsatlarla dolu bir yıl oldu. Ülke, ihracat artışı ve büyük altyapı projeleri ile dünya ekonomisinde öne çıkarken, döviz kurları ve enflasyon gibi sorunlarla da mücadele etti. Cumhurbaşkanlığı ve bakanlıkların resmi açıklamaları, ihracatçı sivil toplum kuruluşları (STK) ve önde gelen şirketlerin görüşleri, 2024 yılının Türkiye ekonomisi için genel bir resmini çiziyor.
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından yayınlanan verilere göre, 2024 yılında Türkiye ekonomisi %3,9 oranında büyümeyi başarırken, bu büyümenin %1,9’luk kısmı ihracat kaynaklı oldu. Ticaret Bakanı Ömer Bolat’ın açıkladığı gibi, milli gelir 1,26 trilyon dolara ulaşarak son yılların en yüksek seviyesine geldi.
Hizmet ihracatı, özellikle turizm ve dijital hizmetler gibi alanlarda ciddi bir artış gösterdi. Yıl sonu hedefi olan 110 milyar doların büyük bir kısmı gerçekleştirilerek 97,1 milyar dolara ulaşıldı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, bu artışın Türkiye’nin özellikle Avrupa, Asya ve Orta Doğu pazarlarındaki etkinliğini artırmasının bir sonucu olduğunu belirtti.
Düşük döviz kurları ve yüksek maliyetler
2024 yılı ihracat hedefi 267 milyar dolar olarak belirlenmişti, ancak bu hedefe ulaşılmasında bazı zorluklar ortaya çıktı. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mustafa Gültepe, düşük döviz kurları ve yüksek maliyetler nedeniyle hedefin altında kalınabileceğini açıkladı. Ancak, Gültepe’nin açıklamalarına göre ihracat artışını destekleyen yeni pazarlar ve devlet teşvikleri, bu farkı kapatma potansiyeline sahip.
Ticaret Bakanlığı’nın ihracatçılara sağladığı destekler, Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu (DFİF) aracılığıyla yılda 16,2 milyar lira olarak gerçekleştirildi. 2025 bütçesinde ise bu desteğin %56,9 oranında artırılarak 25,5 milyar liraya çıkarılması planlanıyor.
Sektörel büyüme ve ihracat oranları
2024 yılı, Türkiye ekonomisi için çeşitli sektörlerde büyüme ve dönüşümün yaşandığı bir yıl oldu. Geçtiğimiz yıl 31 il, 1 milyar doların üzerinde ihracat hacmine ulaşırken, 54 ilde ihracat artışı kaydedildi. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın desteklediği teknolojik yatırımlar, savunma sanayi ve yenilenebilir enerji alanlarında da dikkat çekici bir performans sergiledi.
Enerji, sanayi, üretim, lojistik, turizm, gıda, bilişim ve yazılım gibi stratejik sektörlerde atılan adımlar, Türkiye’nin bölgesel ve küresel rekabet gücünü artırmayı hedeflemişti. Ancak, küresel ekonomik dalgalanmalar ve finansal zorluklar, belirli sektörlerde hedeflere ulaşmayı zorlaştırdı. İşte 2024’te öne çıkan sektörlerin performansı ve önemli açıklamalar:
Enerji sektöründe karbonsuzlaşma ve yatırım olanakları
Enerji sektörü, 2024 yılında enerji dönüşümüne ve karbonsuzlaşmaya odaklandı. Türkiye’nin toplam enerji üretim kapasitesi, bir önceki yıla göre %7 artarak 115 GW’a ulaştı. Yenilenebilir enerji yatırımları, artan maliyetlere rağmen devam ederken doğalgaz dağıtımı ve enerji altyapısında birleşme ve satın almalar öne çıktı.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, 2024’te “Enerji Dönüşümü – Yenilenebilir Enerji 2035 Planı” çerçevesinde yeni kapasite hedeflerini duyurdu ve bu hedeflere ulaşılması için finansal teşvikler sağlanacağını açıkladı. Enerji Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği (ENSİA) ise enerji dönüşüm projelerinin hızlandırılması gerektiğine vurgu yaparak, “2030 hedeflerine ulaşmak için iş dünyasının daha fazla iş birliği yapması şart” mesajını verdi.
Sanayi ve üretimde ihracat odaklı büyüme
Sanayi ve üretim sektörleri, 2024 yılında Türkiye’nin ihracat performansının lokomotifi oldu. Ticaret Bakanlığı’nın verilerine göre, toplam ihracat hacmi bir önceki yıla göre %8 artarak 285 milyar dolara ulaştı. Otomotiv, kimya ve tekstil gibi sektörler, ihracattaki büyümeye en fazla katkıyı sağladı.
Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mustafa Gültepe, 2024’te ihracat odaklı bir büyüme modelinin başarıyla uygulandığını belirterek, “2025 hedefimiz, ihracatımızı 300 milyar dolar seviyesine taşımak ve sanayi üretimindeki dijital dönüşümü hızlandırmaktır” dedi.
Lojistik Sektörü: Bölgesel Lojistik Merkezi Olma Hedefi
2024 yılında lojistik sektörü, %7,2’lik büyüme oranıyla küresel ortalamayı geride bıraktı. Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneği (UTİKAD), Türkiye’nin stratejik konumunun lojistik sektörüne büyük fırsatlar sunduğunu, ancak altyapı yatırımlarının daha da hızlandırılması gerektiğini ifade etti.
Kara yolu taşımacılığı, sektörün %65’lik kısmını oluştururken, demir yolu ve deniz yolu taşımacılığında da yatırımlar devam etti. Mersin ve İzmir limanlarında gerçekleşen yeni genişletme projeleri, Türkiye’nin lojistik merkezi olma hedefini destekledi.
Turizmde rekor gelir ve ziyaretçi sayısı
2024 yılında turizm sektörü, Türkiye ekonomisine güçlü bir katkı sağlamayı sürdürdü. Kültür ve Turizm Bakanlığı verilerine göre, Türkiye 2024’te 60 milyonun üzerinde turist ağırladı ve turizm gelirleri 55 milyar dolar seviyesine ulaştı.
Türkiye Turizm Yatırımcıları Derneği (TTYD) Başkanı Oya Narin, 2024’te özellikle gastronomi turizmi ve kültürel etkinliklerin turizm gelirlerinde önemli bir artış sağladığını belirterek, “2025 yılında daha yüksek katma değerli bir turizm modeli oluşturmayı hedefliyoruz” dedi.
Gıdada inovasyon ve sürdürülebilirlik ön planda
2024, gıda sektöründe sürdürülebilirlik ve inovasyon çalışmalarının hızlandığı bir yıl oldu. Türkiye Gıda ve İçecek Sanayii Dernekleri Federasyonu (TGDF), sürdürülebilir tarım uygulamalarının önemini vurgularken, ihracat gelirlerinin %10 artışla 25 milyar dolara ulaştığını duyurdu.
Gıda sektöründe dijital teknolojilerin kullanımı yaygınlaşırken, büyük perakende zincirleri, yerel ürünlerin satışına yönelik kampanyalarla çiftçilere destek verdi.
Bilişim ve yazılımda teknoloji yatırımları arttı
Türkiye, 2024’te bilişim ve yazılım sektöründe önemli bir büyüme kaydetti. Türkiye Bilişim Derneği (TBD) verilerine göre, sektör %15 büyüme göstererek 25 milyar dolar hacme ulaştı.
Turkcell ve Trendyol gibi şirketler, yapay zeka ve büyük veri teknolojilerine yatırımlarını artırarak, küresel arenada rekabetçi bir konuma gelmeyi hedefledi. Ayrıca, e-ticaret ve fintek sektörleri, ihracatta dijital hizmetlere yönelik talebi artırdı.
Perakendede talep daralması
2024 yılı, Türkiye perakende sektörü için dalgalı bir yıl oldu. Gıda dışı organize perakendede talep daralması, artan maliyetler ve kira krizleri öne çıkarken, hazır giyim, konfeksiyon ve ayakkabı sektörlerinde ihracat daralmaları dikkat çekti.
Birleşmiş Markalar Derneği (BMD) Başkanı Sinan Öncel’e göre, yılın ilk yarısı verimli geçerken Temmuz-Ekim döneminde adet satışları %30-40 oranında düştü. Kasım ayında indirimlerle %20 artış sağlansa da, tüketici alım gücündeki daralma ve azalan turist harcamaları, sektörün genel görünümünü olumsuz etkiledi.
İstanbul Hazır Giyim ve Konfeksiyon İhracatçıları Birliği (İHKİB) verilerine göre, Ocak-Kasım döneminde ihracat %6,4 düşerek 16,7 milyar dolara geriledi. Yıl sonunda 18 milyar doları aşması bekleniyor. Yüksek maliyetler ve döviz kurundaki yatay seyir, Türk üreticilerin rekabet gücünü zayıflattı. İstihdam, 2022 sonunda 738 binken, 2024 Eylül’de 591 bine gerileyerek 19 ayda 147 bin kayıp yaşandı.
Türkiye Ayakkabı Sanayicileri Derneği (TASD) Başkanı Berke İçten, 2024’ü “ihracatta daralma ve ithalatta patlama yılı” olarak tanımladı. Ayakkabı ihracatı %20,2 adet bazında, %11,4 değer bazında düşerken, ithalat %18,6 artarak 1,3 milyar dolara ulaştı. Dış ticaret açığı 2024’te 410 milyon dolara yükselirken, birçok fabrika kapandı ve işsizlik arttı.
Perakende sektöründeki STK’lar, 2025 yılından itibaren uygulanması planlanan e-ticarette %15 stopaj vergisinin sektöre büyük zarar vereceğini vurguladı.
2024 yılı, Türkiye ekonomisinde ihracat, enerji dönüşümü ve dijitalleşme gibi alanlarda ilerlemeler kaydedilen bir yıl oldu. Ancak, küresel ekonomik belirsizlikler ve finansman zorlukları bazı sektörlerde hedeflerin gerisinde kalınmasına neden oldu.
