Temmuz sayımızda bir araya geldiğimiz UTİKAD Başkanı Bilgehan Engin ile denizyolu taşımacılığının Türk ekonomisine çok yönlü katkılarını, denizcilik sektörünün ülkemizdeki mevcut durumunu ve bu taşıma modelinin lojistik sektöründeki konumunu mercek altına aldık. Okurlarımız için açıklamalarda bulunan Engin, “Denizyolu taşımacılığı ülkemizin dış ticaretinin omurgası olmakla birlikte Türk limanları, Karadeniz, Ege ve Akdeniz’i birbirine bağlayan stratejik konumları sayesinde transit yük taşımalarında da aktarma merkezi rolü üstlenmektedir.” ifadelerini kullandı.
Denizyolu taşımacılığının Türk ekonomisi üzerindeki etkileri nelerdir? Nasıl bir katkı sağlamaktadır?
Türkiye’nin coğrafi konumu deniz taşımacılığını hem ticaret hem de lojistik açısından vazgeçilmez kılmaktadır. Günümüzde deniz taşımacılığı, Türkiye ekonomisinin gelişimi için kritik önem taşımakta ve çok yönlü katkılar sağlamaktadır. Türkiye’nin toplam dış ticaret taşımalarının yaklaşık %90’ı denizyolu ile gerçekleştirilmektedir. Bu oran, özellikle ağır ve hacimli yüklerin taşınmasında deniz taşımacılığının ekonomik açıdan en uygun yöntem olduğunu göstermektedir. İhracatçıların küresel pazarlara erişimini kolaylaştırmakta, ithalat yoluyla sanayi üretimi için gerekli ham madde ve ara malların taşınmasını mümkün kılmaktadır. Türk deniz ticaret filosunun büyümesi, navlun gelirlerinin ülkeye döviz girdisi olarak dönmesini sağlamaktadır. Ayrıca Türk limanlarının transit taşımacılıkta aktarma merkezi (hub) olarak tercih edilmesi hem liman işletmeciliği gelirlerini hem de ilgili lojistik, gümrükleme, antrepo ve hizmet sektörlerini canlandırmaktadır.
Denizyolu taşımacılığı sektörünün ülkemizdeki mevcut durumu nedir? Sektörün geleceğine yönelik öngörüleriniz nelerdir? Sürdürülebilirlik açısından neler yapılabilir?
Denizcilik sektörü, gemi mürettebatı, liman işçileri, lojistik personeli, acenteler, brokerlar, taşıma işleri organizatörleri ve gemi inşa sanayi çalışanları başta olmak üzere doğrudan ve dolaylı olarak yüz binlerce kişiye istihdam sağlamaktadır. Bu durum, özellikle liman kentlerinde ekonomik hareketliliği artırmaktadır. Ülkemizde Mersin limanı, bu durumu örneklendirir nitelikte bir etkiye sahiptir. Deniz taşımacılığı; demir-çelik, otomotiv, enerji, maden, tarım ve tekstil gibi pek çok sektörün hammadde ve ürün tedarik zincirinde kritik rol üstlenmektedir. Liman hinterlantlarında gelişen lojistik merkezler sayesinde, sanayiciler hem maliyet avantajı elde etmekte hem de küresel tedarik zincirine entegre olabilmektedir.
Türkiye’de denizyolu taşımacılığının lojistik sektöründeki yeri ve önemi nedir? Bu taşıma modelinin diğer taşıma türlerine göre avantajları ve dezavantajları nelerdir? UTİKAD bu dengenin optimize edilmesi adına ne gibi çalışmalar yürütüyor?
Türkiye, Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz’i bağlayan deniz geçiş yollarına (Boğazlar) sahip olup, özellikle petrol ve doğalgaz tanker taşımacılığında uluslararası enerji arz güvenliği açısından da kilit ülke konumundadır. Bu durum, Türkiye’nin jeopolitik önemini artırmakta ve enerji koridoru projelerinin denizyolu taşımacılığıyla entegre edilmesine zemin hazırlamaktadır. Denizyolu taşımacılığı ülkemizin dış ticaretinin omurgası olmakla birlikte Türk limanları, Karadeniz, Ege ve Akdeniz’i birbirine bağlayan stratejik konumları sayesinde transit yük taşımalarında da aktarma merkezi rolü üstlenmektedir. Yüksek tonajlı ve hacimli yüklerin uzun mesafelere ekonomik şekilde taşınması, lojistik maliyetlerinin düşürülmesine katkıda bulunur. Bu durum, özellikle enerji, madencilik, çimento, demir-çelik ve tarım ürünleri gibi sektörler için kritik öneme sahiptir. Sunduğu hacim, çevre dostu bir taşıma türü olması, ekonomik oluşu gibi avantajlarının yanı sıra hız, esnek olmayışı, hava ve deniz koşullarına bağlı oluşu ve özellikle son dönemde etkisini gördüğümüz üzere jeopolitik gelişmelerin taşıma modu üzerindeki etkileri denizyolu taşımacılığının dezavantajları olarak değerlendirilebilir. Sektörün sürdürülebilirliği konusunda düşük emisyonlu yakıt kullanımı, enerji verimli gemi tasarımları, elektrifikasyon ve kıyı elektriği (cold ironing) ile balast suyu yönetimine dair düzenlemeler çevresel sürdürülebilirliğe yönelik başlıklar olarak karşımıza çıkıyor. Öte yandan ekonomik sürdürülebilirlik açısından liman altyapısının modernizasyonu, terminal altyapılarının geliştirilmesi ve intermodal bağlantıları, dijitalleşme ve otomasyon ile yeşil dönüşümün finansmanı ekonomik sürdürülebilirliği sağlayabilecektir. T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından gerekli koşulları sağlayan kıyı tesislerine verilen Yeşil Liman Sertifikası, kıyı tesislerinin gemi ve yük operasyonlarından kaynaklanan çevresel zararları azaltılarak enerji verimliliğinin artırılması çalışmalarını desteklemektedir. Deniz taşımacılığı, Türkiye ekonomisi için sadece bir taşımacılık modu değil; ihracatın büyümesi, sanayinin gelişmesi, enerji güvenliği, istihdam yaratılması ve döviz girdisi sağlanması açısından vazgeçilmez bir stratejik sektördür. Türkiye’nin 2053 Ulaştırma ve Lojistik Ana Planı’nda da deniz taşımacılığı yatırımlarına öncelik verilmesi, bu alanın ülke kalkınmasındaki rolünü daha da pekiştirecektir. UTİKAD olarak da ülkemiz için büyük öneme sahip denizyolu taşımacılığına ilişkin gündemi yakından takip ediyoruz. Ortadoğu ülkelerine yapılan taşımalardan, Avrupa ve Afrika taşımalarına kadar geniş bir coğrafyada yükleme esnasında yaşanan sorunları ya da operasyonel gelişmeleri özellikle Denizyolu Çalışma Grubumuz bünyesinde ele alıyoruz. Limanlardaki operasyonel sorunları tespit ederek muhataplarıyla çözüm önerilerine dair iletişime geçiyoruz. Armatör firmaların üst düzey yöneticilerini toplantılarımıza davet ederek sektöre dair değerlendirmeleri alıyoruz. Son dönemde özellikle Kızıldeniz’deki gerginlikler, rota değişimleri, Hürmüz Boğazı’ndaki endişeler, ABD’nin uyguladığı tarifeler gibi dünya ticaretini doğrudan etkileyen denizcilik alanındaki gelişmeleri değerlendiriyoruz. Tüm bunların yanı sıra üyelerimize fayda sağlayacak rehberler hazırlıyoruz. “Konteyner Kalite Kontrol Rehberi”, “Çekilmeyen Yük Prosedürü”, “İhracatta Çekilemeyen Yükler Prosedürü” ve son olarak da “Dolandırıcılık Teşebbüsleri İçin Alınabilecek Önlemlere Yönelik Tavsiye Rehberi” Denizyolu Çalışma Grubu Üyelerimizin katkılarıyla hazırlanmış ve internet sitemizde yayınlanarak tüm sektörün bilgisine sunulmuş öne çıkan çalışmalarımız olarak belirtebiliriz.
