Türkiye’nin Emisyon Ticaret Sistemi, karbon verisini üretim, yatırım ve ihracat kararlarına bağlayan yeni bir dönem başlatıyor. ATP GreenX Birim Başkanı Tuğba Sarı, 2026’nın raporlama ve hazırlık yılı olduğunu, gerçek maliyetin ise 2027’de görünür hale geleceğini söylüyor. Bu yıl kurulan veri altyapısı, şirketlerin 2027 karbon maliyetini ve yatırım önceliklerini belirleyecek.
“Karbon verisi artık sürdürülebilirlik raporunun değil, günlük iş kararlarının girdisi olacak.”
Türkiye’nin Emisyon Ticaret Sistemi, şirketlerin rekabet koşullarında neleri değiştirecek?
TR ETS’nin pilot dönemi 2026 ve 2027 emisyonlarını kapsıyor. Karbon Piyasası Kurulu kararına göre elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre sektörlerindeki Kategori B ve C tesisler pilotta yer alıyor. Bu kategori, kurulu kapasiteye göre yıllık emisyonu 50.000 ton CO₂ eş değerinin üzerinde olan tesisleri kapsıyor. 2026 sistem yılında yükümlülük raporlama ile sınırlı, fiyat mekanizması 2027’de başlıyor. Pilot dönem bekleme değil, veri ve süreç hazırlığı dönemi.
Gerçek maliyet 2027’de görünür hale gelecek. Şirketler bu yıl enerji, yakıt, üretim, hammadde ve faaliyet seviyesi verilerini ortak mantıkla toplamalı. Karbon maliyeti bütçe, yatırım geri dönüşü ve ürün fiyatlamasına dahil edilmeli. Veri geç toplanırsa 2027’de maliyeti açıklamak ve azaltacak yatırımı seçmek zorlaşır.
Pilot kapsamındaki işletmelerin ilk İzleme Metodolojisi Planları’nı 27 Ekim 2026’ya kadar elektronik ortamda İklim Değişikliği Başkanlığı’na sunması gerekiyor. Bu plan için veri sahipleri, sayaç ve kayıt kaynakları, kontrol adımları ve sorumluluklar bugünden belirlenmeli. İzlenebilir 2026 verisi, 2027’deki tahsisat ve maliyet senaryolarını güçlendirir.
Şirketler karbon maliyetini yatırım ve fiyatlama kararlarına nasıl dahil etmeli?
Karbon yönetimi, sürdürülebilirlik, finans ve operasyon ekiplerinin ortak sorumluluğu olmalı. Farklı karbon fiyatı, üretim hacmi ve tahsisat senaryolarıyla çalışmak yatırım ve fiyatlama kararlarını güçlendirir. Enerji verimli bir ekipmanın geri dönüşü hesaplanırken enerji tasarrufunun yanında emisyon azaltımının gelecekteki maliyete etkisi de görülmeli. Yüksek ilk yatırım, kullanım ömründe daha ekonomik olabilir. Amaç maliyeti görüp yatırımı zamanında seçmektir. Bu yaklaşım, karbon verisini günlük kararların girdisine dönüştürür.
Türkiye ETS’si ve SKDM’ye hazırlanan ihracatçılar için en kritik konu nedir?
Ortak ihtiyaç güvenilir ve doğrulanabilir veri olsa da iki mekanizmayı aynı yükümlülük gibi ele almamak gerekiyor. TR ETS, tesislerin ulusal sistem kapsamındaki emisyon ve faaliyet verileri ile tahsisat süreçlerine odaklanıyor. SKDM ise AB’ye ithal edilen ve mekanizma kapsamına giren ürünlerin gömülü emisyonları ile AB ithalatçısının sertifika yükümlülüğünü ele alıyor.
Aynı üretim, enerji ve hammadde kayıtlarından yararlanılabilir ancak hesaplama sınırı, metodoloji, doğrulama ve çıktı ayrı yönetilmeli. Kapsam 3, değer zincirindeki emisyonları anlamaya yarayan ayrı bir katmandır ve TR ETS yükümlülüğünün yerine geçmez. Fiili karbon bedelinin ilgili üretimle bağı kanıtlanmalı. Ulusal ETS otomatik indirim sağlamaz.
ATP GreenX, şirketlerin bu hazırlık sürecine nasıl katkı sağlıyor?
ATP GreenX olarak mevcut veri kaynaklarını ortak yapıda bir araya getirmeye, karbon muhasebesi ve CBAM hesaplamalarını yönetmeye destek oluyoruz. ERP ve diğer kaynaklarla veri alışverişini kolaylaştıran altyapı, ekiplerin aynı veri setinde çalışmasına yardımcı oluyor. TR ETS’de odak izlenebilir tesis ve faaliyet verisi, Kapsam 3’te ise ayrı değer zinciri hesabı…
Örnek senaryo olarak, bir tesisin farklı üretim hatlarından gelen üretim, enerji ve yakıt verileri ortak bir veri modelinde eşleştirilebilir. Emisyon yoğunluğu sapması görünür hale geldiğinde şirket, veri kalitesi kontrolünü tamamlayıp enerji verimliliği veya proses iyileştirmesini en yüksek sapmanın bulunduğu hatta önceliklendirebilir. Veri, günlük kararlara girer.
Pazar yeri ve finansal risk yönetimi çözümleriniz hangi ihtiyaçlara yanıt veriyor?
Çözüm setimizde her araç farklı bir ihtiyaca yanıt veriyor. Dijital pazar yeri, yenilenebilir enerji sertifikaları ve karbon kredileri için işlem erişimi sağlıyor. Dijital cüzdan ve blokzincir destekli kayıt altyapısı bakiye ve işlem geçmişini izlemeye yardımcı oluyor. Sertifikalar yenilenebilir elektrik kullanımını, karbon kredileri ise proje bazlı azaltım veya giderimleri temsil eder. Bu araçlar TR ETS tahsisatlarının yerine geçmez.
Market Insights piyasa verisi ve fiyat sinyallerini izlemeyi destekliyor. Redshaw Advisors iş birliğiyle sunduğumuz VCC® çözümü, gelecekteki AB SKDM sertifikalarının fiyatını bugünden sabitlemeye ve gerektiğinde resmi sertifikayla değişime imkân veren bir risk yönetimi aracıdır.
Şirketler bugün pilot tesislerini ve veri sahiplerini netleştirmeli, 2026 verisini izlenebilir hale getirmeli, ilk plan eksiklerini belirtilen tarihe kadar kapatmalıdır. ATP GreenX bu hazırlığı, veriyi günlük kararlara bağlayan teknoloji ve piya
