Lojistik geliştikçe, ölçekler büyüdükçe taşıma maliyetli hale gelmektedir. Her taşıma modunun kendine özel avantajları vardır. Denizyolu taşıması özellikle konteyner taşımasının büyümesi ile ucuz bir taşıma şekli olarak karşımıza çıkmaktadır. Demiryolu taşıması da kara parçası üzerinde, denizden ulaşılamayan mesafelerde en ucuz taşıma modu olarak görülmektedir. Kara taşıması da her noktaya kolayca ulaşabilme avantajı ile en kullanışlı taşıma şeklidir. Taşımacı firmalar bu avantaj ve kolaylıkları planlayarak yeni bir kavram geliştirmişlerdir. Kombine taşıma veya çoklu taşıma adını verdiğimiz, bu birden fazla taşıma modunun aynı sevkiyat için kullanılması gerçekleşmiştir. Uygulama şekline göre Intermodal veya multimodal adını verdiğimiz bu taşıma şekli zaman zaman hatalı terminoloji ile kullanılmaktadır. Aralarında sadece sözleşme cinsi olarak fark yaratılmaktadır.
Intermodal taşıma tanımında yük, birden fazla taşıma modu (kara, deniz, demiryolu, hava) kullanılarak taşınır; her taşıma modu için ayrı taşıma sözleşmesi sözleşme yapılır.
Her etap için farklı taşıyıcı ve ayrı sorumluluk vardır. Yük genellikle aynı konteyner içinde kalır. Bir hasar, gecikme olursa, hangi etapta olduysa o taşıyıcı sorumludur. Operasyon karmaşıktır. Birden fazla sözleşme takibi gerekmektedir. Taşıma maliyeti genellikle daha düşüktür. Taşıyıcı seçme konusunda esneklik sağlar. Rota ve planlama üzerinde daha fazla kontrol verir.
Multimodal taşımada, birden fazla taşıma modu kullanılır; ancak tüm taşıma için tek bir sözleşme ve tek bir sorumlu taşıyıcı (MTO) vardır. Tek sözleşme, tek muhatap vardır. Alt taşıyıcılar olsa bile, sorumluluk ana taşıyıcıdadır. Operasyonel olarak daha basit ve hızlı gerçekleşir. Tek sözleşme ile basit bir operasyon gerçekleşir. Büyük ölçekli, uluslararası kapıdan kapıya hizmet beklenen taşımalar için tercih edilmektedir.
Türkiye’de multimodal taşıma (çok modlu taşıma) hizmeti sunan bazı lojistik ve taşımacılık firmaları şunlardır. Büyükler multimodal çalışmayı hizmetlerinin bir parçası olarak geliştirmişler, yeni başlayanalar da multimodal taşımaya temel taşıma hizmeti olarak başlamışlardır. Arkas, Ekol, DSV, Sarp İntermodal, Leopar, EMS, MRL, Network Global, Logitrans, Yusen, Mark Multimodal örnek olarak verilebilir.
Multimodal taşıma yıllar içinde büyümektedir. Türkiye’nin stratejik coğrafi konumu temel nedendir. Türkiye, Avrupa–Asya arasında köprü görevi görmektedir ve bu nedenle uzun mesafeli ticaret rotalarında multimodal çözümler artmaktadır. Altyapı yatırımlarımızın artması önemli bir faktördür. Limanlar, demiryolu hatları ve karayolu bağlantıları güçlendikçe, multimodal sistemler daha etkin hale gelmektedir. E-ticaret büyümesi lojistik talebi ve multimodal taşımacılığa yönelimi yükselmektedir. Devlet Politikaları multimodali teşvik etmektedir. Türkiye Lojistik Master Planı gibi stratejik planlar, şehirlerde yapılan lojistik merkezler sektörün entegrasyonunu desteklemektedir. Özellikle kara + demiryolu + denizyolu kombinasyonları ticarette giderek daha fazla tercih edilmektedir. Yeşil lojistik ve çevresel baskılarla, karbon emisyonlarını azaltmak için, intermodal/multimodal çözümlerin önemi artmaktadır. Pazarın büyümesinde lojistik teknolojinin (dijital izleme, veri analitiği) ve altyapı gelişimi önemli rol oynamaktadır.
Sonuç olarak Türkiye’de multimodal taşıma pazarı, geniş lojistik ekosistemde hızla büyüyen bir alandır. Ekonomik büyüme, e-ticaret ve yatırımlar bu pazarın giderek daha entegre ve ileri teknolojik bir yapıya dönüşmesini sağlıyor. Özellikle uluslararası ticarette Türkiye’nin coğrafi üstünlüğü bu çözümlere olan talebi artırmaktadır.
ATİLLA YILDIZTEKİN
Tedarik Zinciri ve Lojistik Yönetim Danışmanı
atilla@yildiztekin.com
