Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı ve COP31 Başkanı Murat Kurum, Hizmetix’e özel değerlendirmesinde Türkiye’nin COP31 Başkanlığı vizyonunu, Antalya’da gerçekleştirilecek zirvenin önceliklerini ve iklim hedeflerinin uygulamaya geçirilmesi için atılacak adımları anlattı. İklim diplomasisinde diyalog, uzlaşı ve aksiyonu merkeze aldıklarını belirten Kurum; finansman, teknoloji, sanayi ve şehirlerin dönüşüm süreçlerinin birlikte ele alınması gerektiğine dikkat çekti.
İklim diplomasisinin 2015 yılında Paris Anlaşması ile ortak geleceği korumaya dönük hedef etrafında şekillendiğini belirten Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı ve COP31 Başkanı Murat Kurum, Hizmetix’e özel değerlendirmesinde aradan geçen süre içerisinde dünyanın aynı hedefe yönelmiş olsa da aynı koşullarda yaşamadığının daha net görüldüğünü ifade etti. Uluslararası toplumun tarihsel miras, kalkınma düzeyi, enerji sistemlerinin yapısı, finansman imkanları ve kurumsal kapasite bakımından farklı gerçekliklere sahip olduğuna dikkat çeken Kurum, iklim krizinin etkilerinin de coğrafyalara göre farklı biçimlerde ortaya çıktığını vurguladı.
Pasifik ve Karayipler’deki ada devletleri için yükselen deniz seviyeleri ve fırtınaların varoluş ve kıyı güvenliği meselesi haline geldiğini belirten Kurum, Afrika ve Orta Doğu’da kuraklık, çölleşme ve gıda güvenliği sorunlarının öne çıktığını kaydetti. Bazı ülkelerin ise enerji arz güvenliğini sağlama, sanayilerini karbonsuzlaştırma ve hızla büyüyen şehirlerinin altyapı ile kentsel dirençlilik ihtiyaçlarını karşılama baskısı altında olduğunu ifade etti.
Paris Anlaşması’nın, bütün bu coğrafi, ekonomik ve sosyal farklılıklara rağmen dünyaya ortak bir istikamet göstermeyi başardığını belirten Kurum, ancak ortak bir hedefe sahip olmanın o hedef doğrultusunda adil, kapsayıcı ve ölçeklenebilir biçimde birlikte ilerlemekten farklı olduğuna dikkat çekti.
Küresel iklim rejiminin bugün karşı karşıya olduğu en önemli sınamanın da bu olduğunu kaydeden Kurum, İlk Küresel Durum Değerlendirmesi (Global Stocktake)’nin, iklim hedeflerinin ve Ulusal Katkı Beyanlarının (NDC) artırılması ihtiyacının yanı sıra, kağıt üzerindeki taahhütlerin reel ekonomiye, şehirlere, sanayiye ve gündelik hayata nasıl aktarılacağı sorusunu iklim diplomasisinin merkezine taşıdığını belirtti.
Uluslararası alanda verilen siyasi vaatlerle sahadaki fiili dönüşüm arasında giderek açılan mesafenin önümüzdeki dönemin kritik gündemlerinden biri olduğunu ifade eden Kurum, bu mesafenin karmaşık ve kırılgan bir uluslararası konjonktürde kapatılmaya çalışıldığını vurguladı. Bölgesel ve küresel jeopolitik gerilimler, devam eden savaşlar, enerji ve gıda piyasalarındaki dalgalanmalar, gelişmekte olan ülkelerin borç yükü, finansmana erişimdeki eşitsizlikler ve çok taraflı sisteme duyulan güvenin aşınmasının iklim diplomasisinin hareket alanını etkilediğini kaydetti.
Yapay zeka teknolojileri ve veri merkezlerinin artan elektrik talebi, elektrifikasyon için gereken şebeke ve depolama yatırımları, kritik madenler etrafındaki jeopolitik rekabet ve korumacı yeşil sanayi politikalarının küresel ticarete etkilerinin de iklim meselesini enerji, kalkınma, finans ve teknoloji politikalarıyla daha fazla iç içe geçirdiğini belirten Kurum, yeni dönemde ülkelerin aynı ritme ve kalıba zorlanamayacağını ifade etti. Ortak hedefin korunurken farklı başlangıç noktalarının, kalkınma önceliklerinin, adil geçiş ihtiyacının ve kurumsal kapasitelerin dikkate alındığı, güvene dayalı yeni bir uygulama düzenine ihtiyaç duyulduğunu vurguladı.
Uygulama Başkanlığı’nın gündemi
Türkiye’nin COP31 Başkanlığını ve ev sahipliğini küresel iklim rejiminin bu tarihsel eşiğinde üstlendiğini belirten Kurum, Antalya hazırlıklarında temel sorularının “Küresel iklim rejiminin bugün neye ihtiyacı var?” olduğunu kaydetti. Başkanlık sürecinde dünyanın farklı bölgelerinde gerçekleştirilen temasların, ülkelerin öncelikleri değişse de finansmana erişim, teknoloji, proje hazırlama kapasitesi, kurumsal yeterlilik ve iklim hedeflerinin gerçek ekonomiye aktarılması konularının ortak gündemde yer aldığını gösterdiğini ifade etti.
Dünyanın artık verilen kararların hayata geçirildiğini görmek istediğini belirten Kurum, COP31 Başkanlığının siyasi yaklaşımını “Diyalog, Uzlaşı ve Aksiyon” kavramları üzerine kurduklarını açıkladı. Diyaloğun farklı başlangıç noktalarının ve kalkınma koşullarının anlaşılmasını sağladığını, uzlaşının bu farklılıklar içerisinde ortak hareket alanları oluşturduğunu, aksiyonun ise siyasi iradenin politika, yatırım ve sahadaki sonuçlara dönüşmesini ifade ettiğini belirtti.
Bu üç kavramın birbirini beslediğini vurgulayan Kurum, diyaloğun güven oluşturduğunu, güvenin uzlaşı alanını genişlettiğini, uzlaşının ortak hareket kapasitesini güçlendirdiğini ve somut sonuçların ortaya çıkmasının çok taraflı sisteme duyulan güveni yeniden beslediğini kaydetti.
Bu yaklaşımın COP31 açısından daha geniş bir kavram olan “Uygulama Başkanlığı” anlayışına dayandığını belirten Kurum, bir COP Başkanlığının dünyanın ihtiyaç duyduğu bütün finansmanı sağlamasının, tüm teknolojileri geliştirmesinin veya ülkelerin projelerini kendisinin yürütmesinin mümkün olmadığını ifade etti. Buna karşılık Başkanlığın siyasi görünürlüğünü ve diplomatik erişimini kullanarak hedeflerle projeleri, ihtiyaçlarla finansmanı, teknolojiyle uygulayıcı kurumları birbirine yaklaştırabileceğini kaydetti.
Kurum, Başkanlığın gücünün farklı aktörlerin birlikte sonuç üretmesini mümkün kılabilmesinden kaynaklandığını belirterek Uygulama Başkanlığı yaklaşımının temelinde bu anlayışın bulunduğunu vurguladı.
COP31’in önceki zirvelerden kopuk yeni bir başlangıç olarak görülmediğini ifade eden Kurum, Paris’in oluşturduğu ortak istikametin, Glasgow’da şekillenen kuralların, Dubai’deki ilk Küresel Durum Değerlendirmesi’nin, Bakü’de finansman konusunda ortaya konulan çerçevenin ve Belém’den devralınan uygulama birikiminin ileriye taşınacağını belirtti. Her COP’un kendisinden önceki zirvenin birikimini devraldığını kaydeden Kurum, her başkanlığın da kendisinden sonrakine yalnızca karar metinleri değil, daha güçlü bir çalışma zemini bırakması gerektiğini ifade etti.
COP31’in kurumsal yapılanmasında da farklılıklar arasında iş birliği kurmayı esas alan bir model benimsendiğini belirten Kurum, Türkiye’nin COP31 Başkanlığını ve ev sahipliğini yürütürken Avustralya’nın Müzakereler Başkanlığı sorumluluğunu üstlendiğini hatırlattı. Bu modelin bir görev paylaşımının ötesinde Akdeniz ile Pasifik’i, farklı coğrafi tecrübeleri ve diplomatik ağları aynı çatı altında buluşturan kurumsal bir köprü niteliği taşıdığını kaydetti.
Köprü kurma vizyonunun yalnızca projeleri finansmanla buluşturan araçlardan ibaret olmadığını belirten Kurum, bu yaklaşımın doğrudan Başkanlığın yönetim mimarisinde de farklılıklar arasında iş birliği tesis etme düşüncesi üzerine yükseldiğini ifade etti.
Resmî müzakereler ile Eylem Gündemi arasındaki ilişkinin dengelenmesinin de bu yaklaşımın önemli bir parçası olduğunu belirten Kurum, çok taraflı iklim sisteminin hukuki omurgasını oluşturan müzakereler ile finansman, sanayi, enerji ve şehirler gibi alanlarda somut aktörleri harekete geçiren Eylem Gündemi’nin birbirini güçlendirmesi gerektiğini vurguladı ve COP31’in özgün katkısının uygulamayı; Başkanlık yaklaşımı, ölçülebilir hedefler, finansman ve proje kapasitesi ile diplomatik iş birliği arasında daha sistematik bir ilişki içerisinde kurumsallaştırmak olacağını kaydetti.
Antalya’ya giden yol
COP31 Başkanlığının üstlenilmesinden bu yana farklı ülkeler, uluslararası kuruluşlar, finans kurumları, iş dünyası, şehirler, bilim insanları, gençler ve sivil toplum temsilcileriyle temaslar yürütüldüğünü belirten Kurum, bu görüşmelerde iklim hedeflerinin hayata geçirilmesini yavaşlatan unsurların ve bunların nasıl aşılabileceğinin ele alındığını ifade etti.
Paris ve Bonn’dan Londra’ya, Asya’daki temaslardan Cenevre’ye uzanan sürecin tek bir uygulama reçetesinin bulunmadığını gösterdiğini kaydeden Kurum, bazı ülkelerde finansmana erişimin, bazılarında teknoloji ve kurumsal kapasitenin öne çıktığını belirtti. Hızla büyüyen şehirlerde altyapı ve dirençlilik ihtiyaçlarının, sanayi ekonomilerinde dönüşüm maliyeti ve rekabetçiliğin, kırılgan ülkelerde ise uyum finansmanı ve proje geliştirme kapasitesinin belirleyici hale geldiğini vurguladı.
Dinleme ve istişarenin Başkanlığın çalışma yöntemlerinden biri olduğunu ifade eden Kurum, bir ülkenin başlangıç noktasını anlamadan ortak hedefe hangi yoldan ulaşılabileceğinin konuşulamayacağını kaydetti. Türkiye’nin geniş diplomatik temsil ağının bu süreçte önemli bir imkan sunduğunu belirten Kurum, büyükelçiliklerin yalnızca COP31’e katılımı destekleyen diplomatik kanallar olarak değerlendirilmediğini ifade etti.
Kurum, farklı ülkelerin beklentilerinin, hassasiyetlerinin ve önceliklerinin anlaşılması, siyasi diyaloğun güçlendirilmesi ve Antalya’ya uzanan iş birliklerinin oluşturulması bakımından dış temsil ağının Başkanlığın küresel istişare kapasitesinin bir parçası olduğunu kaydetti.
Bu yolculuğun önemli siyasi duraklarından birinin New York olacağını belirten Kurum, New York İklim Haftası ve Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun devletleri, uluslararası kuruluşları, finans dünyasını, özel sektörü, şehirleri ve sivil toplumu aynı küresel gündem etrafında buluşturacağını ifade etti.
New York ziyaretinin yalnızca COP31’i anlatmak amacı taşımadığını vurgulayan Kurum, Antalya’da sonuç üretebilmek için enerji dönüşümü ve elektrifikasyondan iklim finansmanına, sanayiden şehirlere kadar siyasi uzlaşı alanlarını genişletmeyi hedeflediklerini belirtti. Finans ve özel sektörle geliştirilen diyaloğun ilerletilmesi, finansman, teknoloji ve ortaklık imkanlarının Antalya’ya taşınmasının da bu temasların öncelikleri arasında yer aldığını kaydetti.
Tematik günler ve ortak çalışma alanları
Bir COP’un başarısının konferansın açılış gününde kurulamayacağını, siyasi güvenin, ortaklıkların ve çalışma kanallarının çok daha önce oluşturulması gerektiğini belirten Kurum, COP31 Eylem Gündemi’nin de bu anlayışla hazırlandığını ifade etti. 2035’e uzanan uygulama hedeflerinin elektrifikasyondan Sıfır Atık ve metan azaltımına, dirençli şehirler ve binalardan yeşil sanayileşmeye, iklim farkındalığından İklim Uygulama Köprüsü’ne kadar geniş bir çerçeve oluşturduğunu kaydetti.
Tematik günlerin bu çerçevenin Antalya’daki çalışma zeminini oluşturacağını belirten Kurum, gıda, tarım ve sağlıktan enerji ve ulaşıma, Sıfır Atık’tan şehirlere, binalara ve suya, sanayi ve finansmandan doğa ve toplumsal katılıma uzanan yapının iklim değişikliğinin artık tek bir sektör veya kurum tarafından yönetilemeyeceğini gösterdiğini ifade etti.
10 Kasım’daki Enerji ve Ulaşım Günü, 11 Kasım’daki Sıfır Atık gündemi ve 12-13 Kasım’daki COP31 İş Forumu gibi buluşmaların değerinin yalnızca gerçekleştirilecek oturum sayısıyla ölçülmeyeceğini vurgulayan Kurum, asıl amacın kamu kurumlarını, özel sektörü, finans kuruluşlarını, şehirleri, bilim dünyasını ve uluslararası kuruluşları ortak sorunlar etrafında buluşturmak olduğunu kaydetti. Bu buluşmalarla çözüm ortaklıklarının, yatırım imkânlarının ve uygulanabilir projelerin önünün açılmasının hedeflendiğini belirten Kurum, tematik günlerin bir etkinlik takviminin ötesinde, Eylem Gündemi ile uygulayıcı aktörlerin bir araya geleceği çalışma alanları olarak tasarlandığını ifade etti.
Antalya’ya ne ile gidiyoruz?
Yaklaşık 100 bin katılımcının beklendiği COP31’in ulaşım, konaklama, güvenlik, akreditasyon, sağlık, iletişim, erişilebilirlik ve teknik altyapı başlıklarında bütünleşik bir planlama gerektirdiğini belirten Kurum, Mavi Bölge’nin resmî müzakere ve diplomasiye, Yeşil Bölge’nin ise daha geniş toplumsal ve sektörel katılıma ev sahipliği yapacağını kaydetti.
Uygulama iddiasının güvenilirliğinin konferansın kendi organizasyonunda da sınanacağını ifade eden Kurum, ulaşımdan enerji kullanımına, malzeme tercihlerinden Sıfır Atık uygulamalarına ve erişilebilirliğe kadar COP31 organizasyonunda savunulan ilkelerin görünür kılınmasının hedeflendiğini belirtti.
Uygulamayı küresel iklim rejiminin merkezine taşıyan COP31 Başkanlığının ilk sınavlarından birinin kendi konferansı olacağını vurgulayan Kurum, Antalya’nın yalnızca zirvenin gerçekleştirileceği şehir olmayacağını, Türkiye’nin çevre, şehircilik, iklim ve organizasyon tecrübesinin küresel iklim topluluğuyla buluştuğu büyük bir uygulama alanı haline geleceğini ifade etti.
Türkiye’nin enerji dönüşümünde oluşturduğu kapasiteyle Antalya’ya hazırlandığını belirten Kurum, 2035 yılına kadar güneş ve rüzgar kurulu gücünü 120 GW’a çıkarma hedefinin yanı sıra elektrifikasyon gündemi, Sıfır Atık tecrübesi, dirençli şehirler yaklaşımı, yeşil sanayileşme ve döngüsel ekonomi çalışmalarının da bu hazırlığın parçaları olduğunu kaydetti. Türkiye’nin bu tecrübesinden hareketle küresel uygulamaya katkı sağlayabilecek çalışma alanlarının ve uluslararası ortaklık imkanlarının Antalya’da geliştirilmesinin amaçlandığını vurguladı.
İklim Uygulama Köprüsü
İklim Uygulama Köprüsü’nün COP31 yaklaşımının en somut ifadelerinden biri olduğunu belirten Kurum, mekanizmanın hedeflerle finansman, projelerle uygulayıcılar arasındaki tematik ve finansal köprüyü oluşturduğunu ifade etti.
Pek çok ülkenin iklim hedefleri ve ulusal planları bulunmasına rağmen güçlü bir hedefin yatırım yapılabilir projeye dönüşmesinin kendiliğinden gerçekleşmediğini kaydeden Kurum, ulusal hedef ile uygulama programı, program ile finansmana hazır proje arasında kurumsal bir mesafe bulunduğuna dikkat çekti. İklim Uygulama Köprüsü’nün mevcut kaynaklarla gerçek ihtiyaçları doğru biçimde buluşturarak bu mesafeyi kapatmayı amaçladığını belirtti.
Köprünün yeni bir uluslararası fon olmadığının altını çizen Kurum, küresel sistemde çok taraflı fonların, kalkınma bankalarının, ulusal finans kuruluşlarının, özel sermayenin ve önemli bir teknik bilgi birikiminin zaten mevcut olduğunu ifade etti ve temel hedefin mevcut kaynaklarla gerçek ihtiyaçları daha doğru biçimde buluşturabilmek olduğunu kaydetti.
Bu kapsamda ülkelerin iklim ve kalkınma önceliklerinin uygulanabilir programlara, programların finansmana hazır proje portföylerine, projelerin uygun finansman ve teknolojiyle, bütün bu süreçlerin de sahada ölçülebilir sonuçlarla ilişkilendirilmesinin amaçlandığını belirten Kurum, şehirler düzeyinde geliştirilen Sustainable Urban Resilience Finance Facility (Sürdürülebilir Kentsel Dirençlilik Finansman Mekanizması-SURFF) yaklaşımının da bu düşüncenin yerel karşılıklarından biri olduğunu ifade etti.
Enerji, binalar, ulaşım, su, atık ve dirençlilik gibi küresel iklim hedeflerinin önemli bir bölümünün şehirlerde hayata geçtiğini belirten Kurum, İklim Uygulama Köprüsü’nün yalnızca finansman başlığı altında değerlendirilmemesi gerektiğini vurgulayarak; mekanizmanın enerji, sanayi, şehirler, uyum, gıda ve diğer öncelikler arasında yatay bağlantılar kurabilecek daha geniş bir uygulama mimarisinin parçası olarak ele alındığını kaydetti.
İklim diplomasisinin de köprülere ihtiyacı var
Köprü kavramının Türkiye açısından küresel diplomasiye temas eden üçüncü ve stratejik bir boyutu bulunduğunu belirten Kurum, iklim diplomasisinin de jeopolitik fay hatları arasında sağlam köprülere ihtiyaç duyduğunu ifade ederek; küresel iklim rejiminin emisyon, finansman ve teknoloji açığının yanı sıra giderek büyüyen bir güven ve iş birliği açığıyla karşı karşıya olduğunu kaydetti.
Jeopolitik rekabetin arttığı, savaşların ve insani krizlerin sürdüğü, ticaret ve teknolojinin giderek daha fazla stratejik rekabet konusu haline geldiği bir dönemde iklim diplomasisinin uluslararası sistemdeki gelişmelerden ayrı düşünülemeyeceğini belirten Kurum, iklim masasında bir araya gelen ülkelerin başka alanlarda müttefik, rakip veya birbirinden farklı siyasi konumlarda bulunabildiğini ifade etti ve buna rağmen iklim değişikliğinin sınır tanımayan niteliğinin ortak hareket alanlarının korunmasını zorunlu kıldığını vurguladı.
Türkiye’nin COP31 Başkanlığına sağlayabileceği özgün katkının farklı coğrafyalar ve siyasi aktörlerle aynı anda konuşabilen, zor dönemlerde temas kanallarını açık tutan diplomatik köprü kurma tecrübesi olduğunu belirten Kurum, gelişmiş ülkelerin sorumlulukları ile gelişmekte olan ülkelerin kalkınma ihtiyaçları, enerji arz güvenliği ile dönüşümün hızı, kamu kaynakları ile özel sermaye ve küresel hedefler ile yerel gerçeklikler arasında daha güçlü bağlantılar kurulması gerektiğini kaydetti.
COP31’in köprü kurma anlayışının birbirini tamamlayan üç ana katmanda somutlaştığını ifade eden Kurum, Türkiye ile Avustralya arasındaki modelin kurumsal köprüyü, İklim Uygulama Köprüsü ve tematik günlerin finansal ve operasyonel köprüyü, Türkiye’nin çok taraflı diplomasi kapasitesinin ise ülkeler arasındaki diplomatik köprüyü temsil ettiğini belirtti.
Köprülerin en önemli özelliğinin iki yakayı birbirine benzetmek değil, farklı iki yaka arasındaki geçişi ve diyaloğu mümkün kılmak olduğunu vurgulayan Kurum, uygulama kapasitesinin yalnızca finansman, teknoloji ve kurumsal yeterlilikten ibaret olmadığını ifade etti. Bu kapasitenin güven üretmeyi, farklı öncelikleri uzlaştırmayı ve farklı aktörleri ortak hareket alanında tutabilmeyi de içerdiğini belirten Kurum, uygulama ile diplomasinin birbirinden ayrı iki alan olarak görülmemesi gerektiğini kaydederek, güven olmadan kalıcı uzlaşının, uzlaşı olmadan ortak hareketin, ortak hareket olmadan da ölçeklenebilir sonuç üretmenin güçleştiğini ifade etti.
Antalya’nın mirası
Bir COP’un gerçek değerinin kapanış gününde açıklanan bildirgelerden ziyade zaman içerisinde ürettiği somut sonuçlarla anlaşılacağını belirten Kurum, Antalya’da müzakerelerin yürütüleceğini, küresel ortaklıkların kurulacağını ve geleceğin imkanlarının tartışılacağını ifade etti.
Başkanlığın başarısının düzenlenen oturumların veya açıklanan niyet beyanlarının niceliğiyle değil, müzakerelerde güvenin, uygulamada ilerlemenin ve sonrasında kesintisiz devamlılığın ne ölçüde sağlanabildiğiyle ölçüleceğini vurgulayan Kurum, İklim Uygulama Köprüsü’nün gerçek etkisinin de Antalya’dan sonra sınanacağını kaydetti.
Hazırlanan proje portföylerinin fiili yatırımlara dönüşmesi, uluslararası finans kuruluşlarının süreçte kalması, yerel ve ulusal düzeyde uygulama kapasitesinin güçlenmesi ve kurulan mekanizmaların sonraki başkanlıklara devredilebilmesinin yaklaşımın kalıcılığını belirleyeceğini ifade etti.
Paris Anlaşması’nın dünyaya ortak bir yön gösterdiğini, sonraki zirvelerin ise bu yönün kurallarını ve araçlarını şekillendirdiğini belirten Kurum, bugün ihtiyaç duyulanın hedefler, finansman, projeler ve somut sonuçlar arasındaki mesafeyi kapatacak daha güçlü bir uygulama mimarisi olduğunu vurguladı.
Türkiye’nin COP31 Başkanlığı olarak amacının köklü diplomasi tecrübesiyle farklılıklar arasında ortak zemin kurmak, temas kanallarını açık tutmak ve küresel aktörlerin harekete geçebileceği sürdürülebilir alanlar açmak olduğunu belirten Kurum, yeni dönemde liderliğin farklı başlangıç noktalarından yola çıkan tüm aktörleri çözümün parçası haline getirerek siyasi iradeyi kalıcı sonuçlara dönüştürebilmek anlamına geldiğini kaydetti.
İklim diplomasisinin saatlerinin Paris’te ortak bir hedefe ayarlandığını ancak dünyanın hala aynı koşullarda yaşamadığını ifade eden Kurum, tüm ülkelerin kaçınılmaz olarak aynı geleceği paylaşacağını vurguladı ve Antalya’nın küresel iklim rejimine bırakacağı kalıcı mirasın da farklı başlangıç noktalarını ortak bir geleceğe bağlayan sağlam yolları ve köprüleri çoğaltmak olacağını belirtti.
