Yeşil Enerji Zirvesi’nin “COP31’e Giderken Regülasyon 360” oturumunda kamu temsilcileri, şirketlerin Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi’ne ve Avrupa Birliği Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’na uyum sürecini değerlendirdi. Açıklamalarda emisyon verilerinin güvenilirliği, ihracatta rekabet gücünün korunması ve düşük emisyonlu üretimin teşvik edilmesi öne çıktı.
ATP GreenX ve Enerjide Dijitalleşme Derneği (EDİDER) iş birliğiyle düzenlenen IV. Yeşil Enerji Zirvesi’nde karbon düzenlemelerinin sanayi ve ihracat üzerindeki etkileri ele alındı. ATP GreenX Birim Başkanı Tuğba Sarı’nın moderatörlüğünde gerçekleştirilen “COP31’e Giderken Regülasyon 360” oturumunda Ticaret Bakanlığı, İklim Değişikliği Başkanlığı ve Türk Standartları Enstitüsü temsilcileri, Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (ETS), Avrupa Birliği Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) ve emisyon raporlamasına ilişkin değerlendirmelerini paylaştı.
“SKDM kapsamında doğrulanmış emisyon verileri rekabet gücünü etkiliyor”
Ticaret Bakanlığı AB Tek Pazar ve Yeşil Mutabakat Dairesi Ticaret Uzmanı Yeşim Piri, “Firmalar için emisyonların doğru hesaplanması, izlenmesi ve raporlanması her zamankinden daha kritik. Gerçek emisyon verilerinin doğrulanamaması durumunda kullanılacak varsayılan değerler, ihracatçılarımız açısından rekabet dezavantajı yaratabilir. Türkiye’de devreye girecek Emisyon Ticaret Sistemi kapsamında ödenecek karbon bedellerinin SKDM yükümlülüğünden düşülebilmesi de bu açıdan büyük önem taşıyor.” dedi.
SKDM kapsamında ihracatçılar tarafından karşılaşılan rekabet sorunlarına da değinen Piri, AB ile ticaretin sekteye uğramamasının bakanlığın temel önceliği olduğunu vurguladı. Piri, Avrupa Komisyonu ile yürütülen temaslarda varsayılan değerler konusunun, yenilenebilir enerji yatırımlarının emisyon hesaplamalarında dikkate alınmasının, TÜRKAK’ın akreditasyon yetkisinin ve ulusal ETS kapsamındaki uygulamaların tanınmasının öncelikli gündem maddeleri arasında yer aldığını ifade etti.
“Türkiye ETS ile düşük emisyonlu üretimin teşvik edilmesi hedefleniyor”
İklim Değişikliği Başkanlığı Karbon Fiyatlandırma Dairesi Başkanı Eyüp Kaan Moralı, Türkiye ETS’nin amacını şu sözlerle aktardı:
“Türkiye ETS’ninde amacımız, düşük emisyonlu üretimi teşvik etmek ve ürün başına emisyon yoğunluğunu azaltmak. Kıyas değerlerine dayanan mekanizma bu yaklaşımın merkezinde yer alıyor. Kıyas değerinin altında emisyon yoğunluğuyla üretim yapan tesisler, ihtiyaçlarının üzerinde tahsisata sahip olabilirken, kıyas değerinin üzerinde kalan tesislerin piyasadan ilave tahsisat alması gerekecek. Böylece temiz üretime yatırım yapan tesislerin piyasa mekanizması üzerinden desteklenmesini hedefliyoruz.”
Pilot dönemin işleyişine ilişkin bilgi veren Moralı, “2026–2027 dönemini pilot dönem olarak belirledik. Bu dönemde yüzde 100 ücretsiz tahsisat uygulanması, her tesisin saldığı emisyon kadar tahsisatı otomatik olarak alacağı veya mali yükümlülük bulunmayacağı anlamına gelmiyor. Tahsisatlar kıyas değerlerine göre hesaplanacak ve tesislerin emisyon yoğunlukları piyasadaki konumlarını etkileyecek. Pilot dönem, hem tesislerimizin hem de doğrulayıcı kuruluşlarımızın yeni raporlama ve piyasa işleyişine ilişkin tecrübe kazanacağı bir süreç olacak.” dedi.
Veri yönetiminin şirketlerin mali süreçleriyle ilişkisine dikkat çeken Moralı, “Bu sistemde veri artık maliyet ve kazanç anlamına geliyor. Faaliyet seviyelerinin ve emisyon verilerinin doğru izlenmesi, tesislerin ne kadar ücretsiz tahsisat alacağını ve piyasada alıcı mı, satıcı mı olacağını etkileyecek. Dolayısıyla süreç, çevre veya sürdürülebilirlik birimlerinin yanında finans, risk yönetimi ve satın alma birimlerinin de katılımını gerektiriyor. Şirketlerin veri yönetimi kapasitesini ve bu alanda çalışacak insan kaynağını geliştirmesi önem taşıyor.” ifadelerini kullandı.
“Emisyon raporlamasında güvenilir veri ve doğru metodoloji birlikte ele alınmalı”
Türk Standartları Enstitüsü Sürdürülebilirlik ve İklim Değişikliği Müdürü Mehmet Ergün, emisyon raporlamasında veri kalitesinin önemini vurgulayarak, “Emisyon raporlamalarının temelinde veri var. Verinin güvenilirliği, nasıl elde edildiği, nasıl izlendiği, hangi hesaplama metodolojisine göre işlendiği ve hangi kontrol mekanizmalarından geçtiğiyle birlikte değerlendirilmeli. Raporun doğrulanmış olmasıyla yetinmemek gerekiyor. Tesislerin, hesaplamalara temel oluşturan verileri sağlıklı tutması, hata risklerini belirlemesi ve bu riskleri azaltacak kontrol faaliyetlerini süreçlerine yerleştirmesi gerekiyor.” dedi.
Doğrulama raporlarındaki tespitlerin tesislerin kendi sistemlerini geliştirmesine katkı sağlayacağını belirten Ergün, “Doğrulayıcı kuruluşları bir kalite kontrol birimi gibi düşünebiliriz. Doğrulama raporlarında tespit edilen hususlar, tesislerin kendi sistemlerini geliştirmesi için önemli bir kaynak. Bu tespitlerin göz ardı edilmesi yerine, hataların nasıl giderileceği ve tekrarının nasıl önleneceği üzerinde çalışılmalı. Çünkü sera gazı emisyonları artık şirketlerin çevresel performansının yanında maliyetlerini, rekabet gücünü ve ticari sözleşmelerini de etkiliyor.” değerlendirmesinde bulundu.
Dijital platformların farklı hesaplama metodolojilerinin gerekliliklerini karşılaması gerektiğine işaret eden Ergün, “Kurumsal emisyon raporlaması, ETS, SKDM ve ürün karbon ayak izi çalışmalarında farklı metodolojiler kullanılıyor. Tesise giren doğal gaz miktarı değişmese de bu tüketimin hesaplamada hangi faaliyete veya ürüne atfedildiği değişebiliyor. Dijitalleşmede kritik nokta da burada: Veriyi bir platforma taşırken, platformun ilgili metodolojilerin gerektirdiği hesaplama ve veri ilişkilendirme yapısını karşılaması gerekiyor. Sağlıklı veri yönetimini doğru metodolojiyle birleştiren sistemler, sanayicimizin bu karmaşık süreci yönetmesine önemli katkı sağlayabilir.” ifadelerini kullandı.
